Türkiye’ye ait kültür
Türkiye’yi temsil eden adlandırılmış unsur veya Türkiye bağlamındaki kültürel pratik. TR, unsurun başka toplumlarda bulunmadığı ya da yalnız Türklerce üretildiği iddiası değildir.
Amaç ve araştırma soruları
Araştırma, farklı coğrafyalarda üretilmiş öğretim setlerini Türk dünyası ortak kültür alanı ekseninde karşılaştırmayı; bölgesel üretim ile küresel üretim arasındaki Türk dünyası ortak kültürel kod farkını ölçülebilir biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir. Altın Köprü ve Yesevi Türkçe bölgesel üretim, Yedi İklim dünya genelinde kullanılmak üzere üretim bağlamında ele alınacaktır.
- İncelenen ders kitaplarında Türk dünyası ortak kültürel unsurlarından hangilerine yer verilmektedir?
- Bu unsurlar dil düzeylerine (A1-B2) göre nasıl bir dağılım göstermektedir?
- Kodlama kategorileri (coğrafya, önemli şahsiyetler, ortak kültürel miras, gastronomi, gelenekler, sanat, edebiyat, müzik, tarihî unsurlar, aile ve toplumsal yaşam) içinde hangileri baskındır?
- Türk dünyası ortak kültürel unsurlarının temsili bakımından setlerde ne tür farklılıklar bulunmaktadır?
- Setlerdeki kültürel içerik, Türkiye merkezli bir hedef kültür kurgusuyla mı yoksa Türk dünyası ortak kültürüyle mi hazırlanmıştır?
Üçüncü sorudaki şahsiyet kategorisinin adı, geri bildirimin tablo isteği ve çalışma alanındaki adlandırma kuralıyla uyumlu olarak “önemli şahsiyetler” biçiminde kullanılır.
CEFR genel kapsamı açıklar. CEFR 2001 §5.1.1.2 sosyokültürel bilgi için arka plan çerçevesidir. Bu araştırmanın taraması, ana kodları ve nicel tabloları aşağıdaki on kategoriye dayanır.
96içerik sayfası
2729ayrılmış cümle
144farklı kültürel unsur
185sayfa–unsur kaydı
Kodlama kategorileri
| Kategori | Bu pilotta kapsam ve sınır |
|---|---|
| coğrafya | Türkiye veya diğer Türk devletleriyle bağı doğrulanan ülke, şehir, bölge ve doğal yer adları. Komşu olmak tek başına yeterli değildir. Coğrafyayla özdeşleşmiş yerel hayvan adları (Sivas kangalı) da bu kategoridedir; genel hayvan adları değildir. |
| önemli şahsiyetler | Türkiye/Türk dünyasıyla bağı doğrulanan gerçek tarih, bilim, edebiyat ve sanat kişileri. Kurgu kişi adları ve bina adından türetilen şahsiyetler dışarıdadır. |
| ortak kültürel miras | Birden fazla Türk topluluğunun ortak mirası olduğu kaynakla desteklenen somut veya somut olmayan miras. Gastronomi ve müzik gibi daha özel kategoriye giren unsurlar orada sayılır. |
| gastronomi | Adlandırılmış ve kültürel bağı doğrulanmış yemek/içecekler ile belirli kültürel yeme içme pratikleri. Evrensel ürünler ve tarifin genel malzemeleri tek başına alınmaz. |
| gelenekler | Kültürel bağı doğrulanan bayram, tören, inanç, ad verme ve kuşaklar arası uygulamalar. Genel nezaket, herhangi bir düğün veya herhangi bir dua tek başına yeterli değildir. Adlandırılmış geleneksel oyunlar, güreş uygulamaları ve geleneksel giyim unsurları bu başlıkta tutulur. |
| sanat | Türkiye/Türk dünyasına bağlı sanat eserleri ve etkinlikleri; müzik ve edebiyat kendi kategorilerinde, tarihî yapılar tarihî unsurlarda tutulur. |
| edebiyat | Adlandırılmış edebî eserler ve doğrulanan sözlü edebiyat ürünleri. Yalın masal/roman sözcüğü yeterli değildir. |
| müzik | Adlandırılmış şarkılar, müzik toplulukları, yerel türler ve kültürel müzik etkinlikleri. Her müzik/şarkı sözcüğü alınmaz. |
| tarihî unsurlar | Türkiye/Türk dünyası tarihini temsil eden devlet, olay ve adlandırılmış tarihî yapı/anıtlar. Türkiye’deki çok katmanlı miras TR temsilidir; hepsinin Türklerce yapıldığı ileri sürülmez. |
| aile ve toplumsal yaşam | Kültürel bağı belirgin aile/akrabalık pratikleri ve kültür aktarımı/dayanışmayla ilgili toplumsal kurumlar. Genel aile, arkadaşlık, iş bölümü, barınma ve evrensel değerler tek başına alınmaz. |
Kültür coğrafyası: yalnız üç kod
Türk dünyası ortak kültürü
Birden fazla Türk topluluğu/devleti arasındaki kültürel paylaşımı kaynakla desteklenen unsur. Ülkelerin aynı cümlede geçmesi veya yalnız Türkçe yazılması yeterli değildir.
Diğer Türk devletlerinden birine ait kültür
Örneğin Kırgızistan’a, Kazakistan’a, Azerbaycan’a, Özbekistan’a veya Türkmenistan’a bağlı unsur. Ortak miras kanıtı bulunan yapı/etkinlik ayrıca Ortak kodlanabilir.
Kitabın sunuş biçimi ile unsurun kültürel niteliği ayrı değerlendirilir. Örneğin Nasreddin Hoca metni ortak anlatı coğrafyasını açıkça kurarken, yurt otel yalnız etiket ve görsel olarak görünür. Bu iki sunum eşit öğretim derinliği sayılmaz.
Sayfadan tabloya
- 105 sayfalık A2 PDF’sinin 8–103 arasındaki 96 içerik sayfası tek tek okundu. Kapak, ön bölüm, 104. sayfadaki ses künyesi ve 105. boş sayfa sayım dışındadır. Künye sayfasında A1 ibaresi bulunsa da kapak ve eser A2’dir.
- Paragraflara bölünmüş PDF satırları birleştirildi; cümle, eksiltili alıştırma, başlık ve tablo hücresi ayrıldı. Padişah adlarındaki I./II. numaraları, yazım farklılıkları ve boşluklar kaynak tanıkta korunur. Öğrenci eşleştirmeleri cevaplandırılmaz.
- Türkiye/Türk dünyası bağı sayfa bağlamında değerlendirildi. Hindistan’daki kına Türk düğününe taşınmadı; Menemen ilçe, Sivas kangalı yerel hayvan, güreşteki peşrev gelenek olarak kodlandı. Elma, genel köpek, yabancı ülkeler ve evrensel davranışlar tek başına alınmadı.
- Her satıra bir ana kategori ve TR/Ortak/Akraba kodlarından biri verildi. Ortak kodlarında dış kontrol kaynağı bulunur. Yalnız kitabın açık temsiline dayanan satırlarda bağımsız dış teyit olmadığı yazılıdır.
- Kültür coğrafyası kesinleşmeyen Buzkaşi gibi adaylar inceleme notlarında tutuldu; nicel bulgulara katılmadı. Kaynak cümle gezgini sıfır kayıtlı sayfaları da kapsar.
Sayım nasıl okunmalı?
Bir satır = kitap × düzey × kaynak sayfa × adlandırılmış unsur. Aynı unsurun aynı sayfadaki tekrarları tek satırda toplanır; bütün seçili cümle tanıkları satırda açılabilir. Farklı sayfadaki tekrar yeni satırdır. “Farklı unsur” sayımında kitap içi tekrarlar birleştirilir. Coğrafya ana kategorilerden biridir; sonuçlarda ayrıca coğrafya hariç dağılım gösterilerek yoğun yer adı listelerinin etkisi görünür tutulur.
Birden fazla unsur aynı cümlede bulunabilir. Sayılar sözcük sıklığı, metin uzunluğu, öğretim süresi veya doğrudan kültürel ağırlık yüzdesi değildir. Harita etiketi ile ayrıntılı anlatımın farkı “bağlam cümlesi” ve açıklama alanlarında korunur.
İnceleme sınırları: Ses ve videolar çözümlenmedi; yazılı soru/önermeler gerçek olay veya doğru cevap sayılmaz. Görseller seçili metin ve tablo kontrollerinde kullanıldı; bağımsız, kapsamlı görsel kodlama yapılmadı. 62 satır yalnız kitabın açık bağlamına dayanır; dış teyit durumu satırda belirtilir. İnsan kodlayıcı uyumu henüz ölçülmedi. Buzkaşi ve genel beden dili gibi sınır adayları inceleme notlarındadır.
Kontrol kaynakları ve kullanım sınırları
Sayfa sayfa tarama günlüğü
Her sayfanın kapsamı ve seçilen unsurları. Sıfır kayıt, o sayfanın atlandığı anlamına gelmez.
A2 incelemesinun sonuçları
Bu sonuçlar yalnız Altın Köprü A2’e aittir. Bölgesel ve küresel üretim arasındaki farkı ölçmek için diğer kitapların da aynı kod kitabıyla işlenmesi gerekir.
1. Hangi kültürel unsurlar var?
Seçilen unsurlar; Türkiye ve diğer Türk devletlerinin coğrafyası, adlandırılmış yemekler, tarihî olay/yapılar, sanatçılar, eserler ve belirli kültürel uygulamalardır. Ortak kodlanan unsurlar aşağıda listelenir; TR ve Akraba kayıtları karşılaştırmanın diğer iki alanını oluşturur.
2. A1–B2 dağılımı nasıl?
Onaylanan A1 sürümü ve bu turda incelemeye sunulan A2 aşağıdadır. B1–B2 ve diğer setler için bu yöntemle sonuç henüz yoktur. Kitap uzunluğu, etkinlik biçimi ve adlandırma ayrıntısı farkları dikkate alınmalıdır.
| Kitap | İçerik sayfası | Farklı unsur | Sayfa–unsur | Durum |
|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü A1 | 98 | 141 | 221 | Onaylanan sürüm |
| Altın Köprü A2 | 96 | 144 | 185 | İncelemeye sunuldu |
3. Hangi kategoriler baskın?
Sayfa–unsur sayımında coğrafya (59) ve gelenekler (51) öne çıkıyor. A2’de çocuk oyunları, düğün, yağlı güreş ve giyim başlıkları çok sayıda adlandırılmış unsur içeriyor. Bir etkinliğin farklı terimlerinin sayılması, ayrı kültürel etkinlik sayısı değildir.
4. Setler arasında ne tür farklılıklar var?
Altın Köprü, Yesevi Türkçe ve Yedi İklim arasında yeni yöntemle karşılaştırma henüz yapılmadı. Önceki otomatik tarama bu revizyonun karşılaştırmalı sonucu olarak kullanılmıyor.
5. Türkiye merkezli mi, ortak kültür alanına mı açık?
Farklı unsur görünümünde aynı ad, bağlamına göre birden fazla coğrafya kodunda görünebilir: Anadolu 19. sayfada ortak anlatı dolaşımı, 98. sayfada Türkiye giyim coğrafyasıdır. Bu nedenle kod sütunlarının farklı unsur sayıları toplandığında genel tekil toplam aşılabilir.
Bu A2 incelemesinda TR kayıtları çoğunluktadır; ortak kültür ve diğer Türk devletlerine ait kayıtlar da bulunmaktadır. Bu dağılım Türkiye merkezli görünürlüğe işaret eder. Ortak kodun varlığı, kitabın her tanıkta ortaklığı açıkça öğrettiği anlamına gelmez. Aynı setin bu iki düzeyiyle üretim amacına veya bölgesel üretimin etkisine ilişkin nedensel sonuç çıkarılamaz.
Kültürel unsurlar tablosu
Her satırda seçilen kelime/ifade, kitap tanığı, kategori, kültür coğrafyası, kontrol yeri ve seçim gerekçesi birlikte yer alır. “Sayfa sayısı” sütunu unsurun bulunduğu kaynak sayfa numarasını gösterir; PDF ve basılı numara bu kitapta aynıdır.
Dar ekranda tabloyu yatay kaydırabilirsiniz. Kelime sütunu sabit kalır. Birden fazla kaynak cümlesini ve kontrol notlarını satır içinde açabilirsiniz.
| Kelime / ifade | Kitap adı | Düzey | Sayfa sayısı Kaynak sayfa no. | Bağlam cümlesi | Kültür kategorisi | Kültür coğrafyası | Kontrol yeri | Açıklama |
|---|
Kaynak sayfanın bütün cümlelerini incele
Elendi / daraltıldı: gerekçeleri incele
A2 tam sayfa okumasında elenen veya kültür coğrafyası kesinleşmediği için sayıma alınmayan adaylar. Kitapta yer almamaları değil, seçilme ölçütlerini karşılamamaları söz konusudur.
A2 eleme ve inceleme adayları