Türkiye’ye ait kültür
Türkiye’yi temsil eden adlandırılmış unsur veya Türkiye bağlamındaki kültürel pratik. TR, unsurun başka toplumlarda bulunmadığı ya da yalnız Türklerce üretildiği iddiası değildir.
Amaç ve araştırma soruları
Araştırma, farklı coğrafyalarda üretilmiş öğretim setlerini Türk dünyası ortak kültür alanı ekseninde karşılaştırmayı; bölgesel üretim ile küresel üretim arasındaki Türk dünyası ortak kültürel kod farkını ölçülebilir biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir. Altın Köprü ve Yesevi Türkçe bölgesel üretim, Yedi İklim dünya genelinde kullanılmak üzere üretim bağlamında ele alınacaktır.
- İncelenen ders kitaplarında Türk dünyası ortak kültürel unsurlarından hangilerine yer verilmektedir?
- Bu unsurlar dil düzeylerine (A1-B2) göre nasıl bir dağılım göstermektedir?
- Kodlama kategorileri (coğrafya, önemli şahsiyetler, ortak kültürel miras, gastronomi, gelenekler, sanat, edebiyat, müzik, tarihî unsurlar, aile ve toplumsal yaşam) içinde hangileri baskındır?
- Türk dünyası ortak kültürel unsurlarının temsili bakımından setlerde ne tür farklılıklar bulunmaktadır?
- Setlerdeki kültürel içerik, Türkiye merkezli bir hedef kültür kurgusuyla mı yoksa Türk dünyası ortak kültürüyle mi hazırlanmıştır?
Üçüncü sorudaki şahsiyet kategorisinin adı, geri bildirimin tablo isteği ve çalışma alanındaki adlandırma kuralıyla uyumlu olarak “önemli şahsiyetler” biçiminde kullanılır.
CEFR genel kapsamı açıklar. CEFR 2001 §5.1.1.2 sosyokültürel bilgi için arka plan çerçevesidir. Bu araştırmanın taraması, ana kodları ve nicel tabloları aşağıdaki on kategoriye dayanır.
98içerik sayfası
2238ayrılmış cümle
141farklı kültürel unsur
221sayfa–unsur kaydı
Kodlama kategorileri
| Kategori | Bu pilotta kapsam ve sınır |
|---|---|
| coğrafya | Türkiye veya diğer Türk devletleriyle bağı doğrulanan ülke, şehir, bölge ve doğal yer adları. Komşu olmak tek başına yeterli değildir. |
| önemli şahsiyetler | Türkiye/Türk dünyasıyla bağı doğrulanan gerçek tarih, bilim, edebiyat ve sanat kişileri. Kurgu kişi adları ve bina adından türetilen şahsiyetler dışarıdadır. |
| ortak kültürel miras | Birden fazla Türk topluluğunun ortak mirası olduğu kaynakla desteklenen somut veya somut olmayan miras. Gastronomi ve müzik gibi daha özel kategoriye giren unsurlar orada sayılır. |
| gastronomi | Adlandırılmış ve kültürel bağı doğrulanmış yemek/içecekler ile belirli kültürel yeme içme pratikleri. Evrensel ürünler ve tarifin genel malzemeleri tek başına alınmaz. |
| gelenekler | Kültürel bağı doğrulanan bayram, tören, inanç, ad verme ve kuşaklar arası uygulamalar. Genel nezaket, herhangi bir düğün veya herhangi bir dua tek başına yeterli değildir. |
| sanat | Türkiye/Türk dünyasına bağlı sanat eserleri ve etkinlikleri; müzik ve edebiyat kendi kategorilerinde, tarihî yapılar tarihî unsurlarda tutulur. |
| edebiyat | Adlandırılmış edebî eserler ve doğrulanan sözlü edebiyat ürünleri. Yalın masal/roman sözcüğü yeterli değildir. |
| müzik | Adlandırılmış şarkılar, müzik toplulukları, yerel türler ve kültürel müzik etkinlikleri. Her müzik/şarkı sözcüğü alınmaz. |
| tarihî unsurlar | Türkiye/Türk dünyası tarihini temsil eden devlet, olay ve adlandırılmış tarihî yapı/anıtlar. Türkiye’deki çok katmanlı miras TR temsilidir; hepsinin Türklerce yapıldığı ileri sürülmez. |
| aile ve toplumsal yaşam | Kültürel bağı belirgin aile/akrabalık pratikleri ve kültür aktarımı/dayanışmayla ilgili toplumsal kurumlar. Genel aile, arkadaşlık, iş bölümü, barınma ve evrensel değerler tek başına alınmaz. |
Kültür coğrafyası: yalnız üç kod
Türk dünyası ortak kültürü
Birden fazla Türk topluluğu/devleti arasındaki kültürel paylaşımı kaynakla desteklenen unsur. Ülkelerin aynı cümlede geçmesi veya yalnız Türkçe yazılması yeterli değildir.
Diğer Türk devletlerinden birine ait kültür
Örneğin Kırgızistan’a, Kazakistan’a, Azerbaycan’a, Özbekistan’a veya Türkmenistan’a bağlı unsur. Ortak miras kanıtı bulunan yapı/etkinlik ayrıca Ortak kodlanabilir.
Unsurun kültürel niteliği ile kitabın onu sunuş biçimi ayrı değerlendirilir. Örneğin Yesevi Türbesinin ortak miras niteliği dış kaynakla desteklenir; kitaptaki ziyaret cümlesi Yesevi öğretisinin işlendiği anlamına gelmez. TR, Ortak ve Akraba kararları satır açıklamalarıyla birlikte okunmalıdır.
Sayfadan tabloya
- 106 sayfalık PDF’nin 8–105 arasındaki 98 içerik sayfası yeniden okundu. 8–9. sayfalar alfabe/sayı/takvim alıştırmalarıdır; bu dar ölçütle seçilen kültürel unsur bulunmadı. Kapak, ön bölüm ve son künye sayımların dışındadır.
- Kaynak cümle, eksiltili alıştırma, başlık, liste ve harita etiketi ayrı tutuldu. Sayısal gürültüsü azaltılmış tarama metni kaynak alıntının yerine geçirilmedi. Haritadaki önceki Bitlis aktarımı görüntü kontrolüyle Van olarak düzeltildi; yüzyıl ve festival sıra sayıları kaynak cümlede korundu.
- Her adayın Türkiye/Türk dünyasıyla kültürel bağı kontrol edildi. Kanada, İran ve genel dünya coğrafyası; elma, armut, süt, genel sebze/malzemeler; köpek, kedi ve evrensel davranışlar bağımsız kültürel unsur olarak elendi. Türkiye’nin komşusu olmak yeterli görülmedi.
- Karnıyarık yemeği alınırken tarifteki domates, soğan ve yağ ayrı kültürel unsur sayılmadı. Tuz, ekmek ve su yalnız açık kutsallık bağlamında bir inanç kümesi olarak alındı. Ebru kişi adından ebru sanatı, Manas FM’den Manas destanı çıkarılmadı.
- Her satıra bir ana kategori ve bir kültür coğrafyası verildi. “Kontrol yeri” alanı kitap tanığını ve kullanılan dış kaynağı gösterir. Yalnız kitabın açık bağlamıyla doğrulanan satırlarda dış kaynak kontrolü yapılmadığı ayrıca yazılıdır.
Sayım nasıl okunmalı?
Bir satır = kitap × düzey × kaynak sayfa × adlandırılmış unsur. Aynı unsurun aynı sayfadaki tekrarları tek satırda toplanır; bütün seçili cümle tanıkları satırda açılabilir. Farklı sayfadaki tekrar yeni satırdır. “Farklı unsur” sayımında kitap içi tekrarlar birleştirilir. Coğrafya ana kategorilerden biridir; sonuçlarda ayrıca coğrafya hariç dağılım gösterilerek yoğun yer adı listelerinin etkisi görünür tutulur.
Birden fazla unsur aynı cümlede bulunabilir. Sayılar sözcük sıklığı, metin uzunluğu, öğretim süresi veya doğrudan kültürel ağırlık yüzdesi değildir. Harita etiketi ile ayrıntılı anlatımın farkı “bağlam cümlesi” ve açıklama alanlarında korunur.
Sınırlılıklar: Ses kayıtları dinlenmedi; dinleme soruları ve doğru/yanlış önermeleri gerçekleşmiş olay ya da doğru bilgi sayılmaz. Yazısız görseller için kapsamlı ikonografik kodlama yapılmadı. 30. sayfadaki bir küçük anıt etiketi kesin okunamadı. Bağımsız insan kodlayıcı uyumu henüz ölçülmedi. Literatürde benzer araştırma bulunmadığı iddiası bu pilotta ayrıca sınanmadı.
Kontrol kaynakları ve kullanım sınırları
Sayfa sayfa tarama günlüğü
Her sayfanın kapsamı ve seçilen unsurları. Sıfır kayıt, o sayfanın atlandığı anlamına gelmez.
A1 pilotunun sonuçları
Bu sonuçlar yalnız Altın Köprü A1’e aittir. Bölgesel ve küresel üretim arasındaki farkı ölçmek için diğer kitapların da aynı kod kitabıyla işlenmesi gerekir.
1. Hangi kültürel unsurlar var?
Seçilen unsurlar; Türkiye ve diğer Türk devletlerinin coğrafyası, adlandırılmış yemekler, tarihî olay/yapılar, sanatçılar, eserler ve belirli kültürel uygulamalardır. Ortak kodlanan unsurlar aşağıda listelenir; TR ve Akraba kayıtları karşılaştırmanın diğer iki alanını oluşturur.
2. A1–B2 dağılımı nasıl?
Bu sürümde yalnız A1 yeniden işlendi. A2, B1 ve B2 için henüz karşılaştırılabilir sonuç yoktur. A1 pilotunda 141 farklı unsur ve 221 sayfa–unsur kaydı bulunmaktadır.
3. Hangi kategoriler baskın?
Bu kodlamada coğrafya öne çıkmaktadır. Özellikle 30. sayfadaki tanıtım haritası çok sayıda adlandırılmış yer ve tarihî yapı içerir; ad görünürlüğü ile ayrıntılı anlatım eşdeğer kültürel ağırlık olarak yorumlanmamalıdır.
4. Setler arasında ne tür farklılıklar var?
Altın Köprü, Yesevi Türkçe ve Yedi İklim arasında yeni yöntemle karşılaştırma henüz yapılmadı. Önceki otomatik tarama bu revizyonun karşılaştırmalı sonucu olarak kullanılmıyor.
5. Türkiye merkezli mi, ortak kültür alanına mı açık?
Bu A1 pilotunda TR kayıtları çoğunluktadır; ortak kültür ve diğer Türk devletlerine ait kayıtlar da bulunmaktadır. Bu dağılım Türkiye merkezli görünürlüğe işaret eder. Ortak kodun varlığı, kitabın her tanıkta ortaklığı açıkça öğrettiği anlamına gelmez. Tek kitapla üretim amacına veya bölgesel üretimin etkisine ilişkin nedensel sonuç çıkarılamaz.
Kültürel unsurlar tablosu
Her satırda seçilen kelime/ifade, kitap tanığı, kategori, kültür coğrafyası, kontrol yeri ve seçim gerekçesi birlikte yer alır. “Sayfa sayısı” sütunu unsurun bulunduğu kaynak sayfa numarasını gösterir; PDF ve basılı numara bu kitapta aynıdır.
Dar ekranda tabloyu yatay kaydırabilirsiniz. Kelime sütunu sabit kalır. Birden fazla kaynak cümlesini ve kontrol notlarını satır içinde açabilirsiniz.
| Kelime / ifade | Kitap adı | Düzey | Sayfa sayısı Kaynak sayfa no. | Bağlam cümlesi | Kültür kategorisi | Kültür coğrafyası | Kontrol yeri | Açıklama |
|---|
Kaynak sayfanın bütün cümlelerini incele
Elendi / daraltıldı: gerekçeleri incele
Önceki geniş pilotun yeni tabloda bağımsız satır olarak tutulmayan kayıtları. Bir uygulamanın parçaları yeni ve daha dar bir kayıt altında birleşmiş olabilir.
Önceki 550 kaydın karar dökümü