Türk Dünyası Ortak Kültürel Temsili

Yöntem

Amaç: Belirli bir bölge için üretilen Altın Köprü ve Yesevi Türkçe ile dünya genelinde kullanılmak üzere üretilen Yedi İklim arasında Türk dünyası ortak kültürel temsilini karşılaştırmak ve bölgesel üretimin bu temsildeki payını ortaya koymak.

12ders kitabı

1.770analiz sayfası

922sayfa–unsur kodu

120gözlenen farklı unsur

Araştırma soruları

CEFR sosyokültürel bilgi başlıklarından hangileri baskındır?
Unsurlar A1–B2 dil düzeylerine göre nasıl dağılmaktadır?
İçerik Türkiye merkezli hedef kültüre mi, Türk dünyası ortak alanına mı işaret etmektedir?
Hangi çekirdek Türk dünyası ortak miras unsurlarına yer verilmektedir?
Setler arasında hangi farklılıklar ve kesişimler vardır?

İnceleme evreni

Her setin A1, A2, B1 ve B2 ders kitapları incelendi. İçindekiler, kaynakça, cevap anahtarı ve benzeri paratekst/ek sayfalar ana sayımdan çıkarıldı.

Set	Sayfa	Sözcük
Veri yükleniyor…

İstanbul seti kaynak klasöründe bulunmakla birlikte araştırmanın tanımlanmış karşılaştırma evreninde olmadığı için ana analize katılmadı.

CEFR 2001 kodlama çerçevesi

CEFR 2001, §5.1.1.2, basılı s. 102–103 esas alındı.

Başlık	Bu çalışmadaki kapsam
Günlük yaşam	Yeme-içme ve sofra, tatiller, çalışma düzeni, spor ve boş zaman pratikleri
Yaşam koşulları	Barınma biçimleri, yaşam standardı, sosyal yardım ve refah düzenlemeleri
Kişiler arası ilişkiler	Aile yapısı, kuşaklar, komşuluk, toplumsal gruplar ve iş ilişkileri
Değerler, inançlar ve tutumlar	Tarih, kimlik, din, önemli şahsiyetler, sanat, edebiyat, müzik ve gelenek
Beden dili	Kültüre özgü jestler ve beden davranışları
Toplumsal âdetler	Misafirlik, hediyeleşme, giyim, görgü, karşılama ve vedalaşma
Törensel davranışlar	Doğum, evlilik, ölüm, dinî törenler, bayramlar, kutlamalar ve festivaller

Kodlama birimi ve işlem

Bir kültürel unsurun bir PDF sayfasındaki varlığı bir sayfa–unsur görünürlüğü olarak sayıldı.
Aynı unsur aynı sayfada tekrarlansa da yalnız bir kez sayıldı; farklı unsurlar ayrı kodlandı.
128 maddelik kod sözlüğü önce aday üretir; çok anlamlı terimler yakın bağlam koşulunu sağlamadan kültürel unsur sayılmaz.
Her eşleşme ayrı sınanır: yanlış ilk kullanım, aynı sayfadaki sonraki geçerli kullanımı engellemez.
Dizin sayfaları ile yalnız “Kelime Dünyası” listesinde kalan sözcükler sayımdan çıkarılır; kabul ve ret gerekçeleri ayrı denetim dosyalarında tutulur.
CEFR kategorisi ana kod; gastronomi, önemli şahsiyetler, tarih, müzik gibi alanlar ikincil temadır.

Sınırlar ve okuma uyarısı

Bu sürüm metin katmanı/OCR temellidir; yazısız görsellerin tamamı henüz çok kipli olarak kodlanmadı.
Yesevi kitaplarında bazı sayfalar OCR ile geri kazanıldı; özgün sayfa görüntüsü nihai hakemli kodlamada yeniden kontrol edilmelidir.
Sayılar sözcük sıklığını değil, sayfa üzerindeki farklı kültürel unsurların görünürlüğünü gösterir.
“Ortak/bağlayıcı” etiketi münhasır kültürel sahiplik iddiası değildir; Türk dünyası alanlarını bağlayan analitik göstergedir.
Kural tabanlı bağlam denetimi yanlış pozitifleri azaltır; yine de nihai hakemli çalışma için bütün kabul kayıtlarının ikinci bir insan kodlayıcıyla denetlenmesi gerekir.

Sürüm 2 düzeltme günlüğü: Önceki eşleştirici metni küçük harfe dönüştürdükten sonra yalın ebru sözcüğünü bağlam aramadan sanat koduna bağlıyordu. Bu nedenle kişi adı olan beş Altın Köprü kullanımı yanlış kodlandı. Bağlam kapısı sonucunda yalnız sanatı anlatan dört Ebru kaydı kaldı; salt sözlük listesindeki bir kullanım da temsil kanıtı sayılmadı. Aynı denetim bağlama/saz, dolma–sarma, geleneksel güreş ve okçuluk ile kişi/kurum adlarına uygulandı. Toplam 88 aday gerekçesiyle reddedildi.

Araştırma sorularına yanıtlar

Hangi CEFR kategorileri baskındır?

Genel toplamda değerler, inançlar ve tutumlar ilk sıradadır (%29,1). Onu günlük yaşam (%22,8) ve törensel davranışlar (%22,3) izler. Yaşam koşulları (%2,1) ile beden dili (%2,6) açık biçimde sınırlıdır.

Veri yükleniyor…

Kategori	Toplam	Pay	Altın Köprü	Yesevi	Yedi İklim

Setlerin vurgu düzeni aynı değildir: Yesevi’de değerler–tarih–sanat ekseni %41,6’ya çıkar; Yedi İklim’de günlük yaşam (%26,1) ilk sıraya geçer ve toplumsal âdetler (%21,4) daha görünür olur. Altın Köprü’de ilk üç kategori daha dengelidir.

Dil düzeylerine göre dağılım nasıldır?

A1 gündelik yaşam ve etkileşim kalıplarıyla açılır; B1–B2’de tarih, kimlik, sanat ve önemli şahsiyetlere belirgin bir geçiş vardır. Değerler/inançlar/tutumlar kodları A1’de 19 iken B1’de 103, B2’de 110’dur.

Düzey	Analiz sayfası	Kod	100 sayfada	Baskın örüntü

A1’de günlük yaşam 101 kodla toplamın %39,8’ini oluşturur. A2’de günlük yaşam, toplumsal âdetler ve törensel davranışlar 43’er kodla eşittir. B1’de değerler ve törenler; B2’de değerler ve kişiler arası ilişkiler öne çıkar. Doğrusal bir “düzey arttıkça her kategori artar” örüntüsü yoktur; artış kategori değişimi biçimindedir.

Türkiye merkezli hedef kültür mü, ortak Türk dünyası alanı mı?

Yedi İklim belirgin biçimde Türkiye merkezlidir. Yesevi ortak Türk dünyası alanını en sistemli kuran settir. Altın Köprü bölgesel olarak üretilmesine rağmen coğrafi sahnesi ağırlıkla Türkiye’dir; ortak miras unsurları iki alan arasında köprü kurar.

Kültürel kodların yönelimi

Genel/coğrafi olarak tanı koymayan kodlar dışarıda.

Set	Türkiye	Ortak	Orta Asya

Coğrafi yönelim göstergesi

İlgili yer adını içeren sayfalar içindeki pay.

Set	Türkiye	İki alan	Orta Asya

Coğrafi gösterge özellikle ayırt edicidir: Yedi İklim’de yönelim tanısı konan sayfaların %95,5’i yalnız Türkiye referansı taşır. Altın Köprü’de bu oran %83,8’dir. Yesevi’de ise Orta Asya/Türkistan %40,7, iki alanın birlikte bulunduğu sayfalar %29,4 ve yalnız Türkiye %29,9’dur.

Çekirdek ortak miras unsurları nelerdir?

Üç seti birleştiren çekirdek; anlatı ve şahsiyetlerde Nasreddin Hoca, Dede Korkut ve Mevlânâ; tarihî ağda kervansaray; ritüellerde Nevruz, Ramazan ve Kurban Bayramı ile kız isteme; gündelik kültürde çay, ayran, pilav, kebap, börek ve dolma–sarmadır.

Şahsiyet ve anlatı

Nasreddin HocaDede KorkutMevlânâ

Tören ve toplumsal pratik

NevruzRamazanKurban BayramıKız isteme

Gündelik kültür

ÇayAyranPilavKebapBörekDolma–sarma

Bu ortak çekirdeğin dışında Ahmet Yesevi, Orhun/Köktürk yazıtları, El-Fârâbî, kopuz ve nazar Altın Köprü–Yesevi kesişiminde; Kâşgarlı Mahmud/Dîvânu Lugâti’t-Türk ise Altın Köprü–Yedi İklim kesişiminde görünür. Ortak adların bulunması, işlenme derinliklerinin eşit olduğu anlamına gelmez.

Setler arasındaki farklılıklar ve kesişimler nelerdir?

Altın Köprü

80 farklı unsur. Türkiye tarih, müzik ve törenleri baskın; Aytmatov, Abay/Fârâbî, Türk dünyası çalgıları, Nevruz ve kökbörü gibi bağlayıcı/bölgesel pencereler var. Yapı “Türkiye merkezli ama köprü kuran” niteliktedir.

Yesevi

85 farklı unsur ve en zengin Orta Asya/Türkistan repertuvarı. Orhun yazıtları, Altın Elbiseli Adam, İpek Yolu, Manas, Boğaç/Dirse Han, Kız Jibek, şırdak, kopuz/dombra, kımız, beşparmak ve Sümölök bütünlüklü bir alan kurar.

Yedi İklim

67 farklı unsur. Türkiye şehirleri, gündelik hayatı, misafirperverlik, yemek, bayram ve Anadolu sanatçıları belirgindir. Ortak öğeler vardır fakat Orta Asya/Türkistan bağı çoğunlukla kısa, karşılaştırmalı veya dolaylıdır.

120 gözlenen unsurun 42’si üç sette de vardır. Bölgesel iki setin birleşik envanterinde bulunup Yedi İklim’de bulunmayan 53 unsur vardır; bunların 26’sı yalnız Yesevi’dedir. Bu sonuç, bölgesel üretimin ortak kültürel temsile katkısının nicelikten çok repertuvar genişliği ve coğrafi bağ kurma üzerinden gerçekleştiğini gösterir.