Türkiye’ye ait kültür
Türkiye’yi temsil eden adlandırılmış unsur veya Türkiye bağlamındaki kültürel pratik. TR, unsurun başka toplumlarda bulunmadığı ya da yalnız Türklerce üretildiği iddiası değildir.
Amaç ve araştırma soruları
Araştırma, farklı coğrafyalarda üretilmiş öğretim setlerini Türk dünyası ortak kültür alanı ekseninde karşılaştırmayı; bölgesel üretim ile küresel üretim arasındaki Türk dünyası ortak kültürel kod farkını ölçülebilir biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir. Altın Köprü ve Yesevi Türkçe bölgesel üretim, Yedi İklim dünya genelinde kullanılmak üzere üretim bağlamında ele alınacaktır.
- İncelenen ders kitaplarında Türk dünyası ortak kültürel unsurlarından hangilerine yer verilmektedir?
- Bu unsurlar dil düzeylerine (A1-B2) göre nasıl bir dağılım göstermektedir?
- Kodlama kategorileri (coğrafya, önemli şahsiyetler, ortak kültürel miras, gastronomi, gelenekler, sanat, edebiyat, müzik, tarihî unsurlar, aile ve toplumsal yaşam) içinde hangileri baskındır?
- Türk dünyası ortak kültürel unsurlarının temsili bakımından setlerde ne tür farklılıklar bulunmaktadır?
- Setlerdeki kültürel içerik, Türkiye merkezli bir hedef kültür kurgusuyla mı yoksa Türk dünyası ortak kültürüyle mi hazırlanmıştır?
Üçüncü sorudaki şahsiyet kategorisinin adı, geri bildirimin tablo isteği ve çalışma alanındaki adlandırma kuralıyla uyumlu olarak “önemli şahsiyetler” biçiminde kullanılır.
CEFR genel kapsamı açıklar. CEFR 2001 §5.1.1.2 sosyokültürel bilgi için arka plan çerçevesidir. Bu araştırmanın taraması, ana kodları ve nicel tabloları aşağıdaki on kategoriye dayanır.
—içerik sayfası
—ayrılmış cümle
—farklı kültürel unsur
—sayfa–unsur kaydı
Kodlama kategorileri
| Kategori | Bu pilotta kapsam ve sınır |
|---|---|
| coğrafya | Türkiye veya diğer Türk devletleriyle bağı doğrulanan ülke, şehir, bölge ve doğal yer adları. Komşu olmak tek başına yeterli değildir. Coğrafyayla özdeşleşmiş yerel hayvan adları (Sivas kangalı) da bu kategoridedir; genel hayvan adları değildir. |
| önemli şahsiyetler | Türkiye/Türk dünyasıyla bağı doğrulanan gerçek tarih, bilim, edebiyat ve sanat kişileri. Kurgu kişi adları ve bina adından türetilen şahsiyetler dışarıdadır. |
| ortak kültürel miras | Birden fazla Türk topluluğunun ortak mirası olduğu kaynakla desteklenen somut veya somut olmayan miras. Gastronomi ve müzik gibi daha özel kategoriye giren unsurlar orada sayılır. |
| gastronomi | Adlandırılmış ve kültürel bağı doğrulanmış yemek/içecekler ile belirli kültürel yeme içme pratikleri. Evrensel ürünler ve tarifin genel malzemeleri tek başına alınmaz. |
| gelenekler | Kültürel bağı doğrulanan bayram, tören, inanç, ad verme ve kuşaklar arası uygulamalar. Genel nezaket, herhangi bir düğün veya herhangi bir dua tek başına yeterli değildir. Adlandırılmış geleneksel oyunlar, güreş uygulamaları ve geleneksel giyim unsurları bu başlıkta tutulur. |
| sanat | Türkiye/Türk dünyasına bağlı sanat eserleri ve etkinlikleri; müzik ve edebiyat kendi kategorilerinde, tarihî yapılar tarihî unsurlarda tutulur. |
| edebiyat | Adlandırılmış edebî eserler ve doğrulanan sözlü edebiyat ürünleri. Yalın masal/roman sözcüğü yeterli değildir. |
| müzik | Adlandırılmış şarkılar, müzik toplulukları, yerel türler ve kültürel müzik etkinlikleri. Her müzik/şarkı sözcüğü alınmaz. |
| tarihî unsurlar | Türkiye/Türk dünyası tarihini temsil eden devlet, olay ve adlandırılmış tarihî yapı/anıtlar. Türkiye’deki çok katmanlı miras TR temsilidir; hepsinin Türklerce yapıldığı ileri sürülmez. |
| aile ve toplumsal yaşam | Kültürel bağı belirgin aile/akrabalık pratikleri ve kültür aktarımı/dayanışmayla ilgili toplumsal kurumlar. Genel aile, arkadaşlık, iş bölümü, barınma ve evrensel değerler tek başına alınmaz. |
Kültür coğrafyası: yalnız üç kod
Türk dünyası ortak kültürü
Birden fazla Türk topluluğu/devleti arasındaki kültürel paylaşımı kaynakla desteklenen unsur. Ülkelerin aynı cümlede geçmesi veya yalnız Türkçe yazılması yeterli değildir.
Diğer Türk devletlerinden birine ait kültür
Örneğin Kırgızistan’a, Kazakistan’a, Azerbaycan’a, Özbekistan’a veya Türkmenistan’a bağlı unsur. Ortak miras kanıtı bulunan yapı/etkinlik ayrıca Ortak kodlanabilir.
Kitabın sunuş biçimi ile unsurun kültürel niteliği ayrı değerlendirilir. Örneğin Nasreddin Hoca metni ortak anlatı coğrafyasını açıkça kurarken, yurt otel yalnız etiket ve görsel olarak görünür. Bu iki sunum eşit öğretim derinliği sayılmaz.
Sayfadan tabloya
- Seçilen kitabın sayfa kapsamı yükleniyor…
- Paragraflara bölünmüş PDF satırları birleştirildi; cümleler, eksiltili alıştırmalar, başlıklar ve tablo hücreleri ayrıldı. Kaynak yazımları tanıkta korunur. Öğrenci eşleştirmeleri cevaplandırılmaz.
- Türkiye/Türk dünyası bağı sayfa bağlamında değerlendirildi. Örneğin Altın Köprü B1’de öğrenci yurdu çadır sayılmadı; B2’de Tarkan adlı diyalog kişisi sanatçı, Ebru adlı kişi ebru sanatı sayılmadı. Genel meyveler, hayvanlar, yabancı ülkeler ve evrensel davranışlar tek başına alınmadı.
- Her satıra bir ana kategori ve TR/Ortak/Akraba kodlarından biri verildi. Ortak kodlarında dış kontrol kaynağı bulunur. Yalnız kitabın açık temsiline dayanan satırlarda bağımsız dış teyit olmadığı yazılıdır.
- Kimliği veya kültür bağı kesinleşmeyen adaylar gerekçeleriyle inceleme notlarında tutuldu; nicel bulgulara katılmadı. Kaynak cümle gezgini sıfır kayıtlı sayfaları da kapsar.
Sayım nasıl okunmalı?
Bir satır = kitap × düzey × kaynak sayfa × adlandırılmış unsur. Aynı unsurun aynı sayfadaki tekrarları tek satırda toplanır; bütün seçili cümle tanıkları satırda açılabilir. Farklı sayfadaki tekrar yeni satırdır. “Farklı unsur” sayımında kitap içi tekrarlar birleştirilir. Coğrafya ana kategorilerden biridir; sonuçlarda ayrıca coğrafya hariç dağılım gösterilerek yoğun yer adı listelerinin etkisi görünür tutulur.
Birden fazla unsur aynı cümlede bulunabilir. Sayılar sözcük sıklığı, metin uzunluğu, öğretim süresi veya doğrudan kültürel ağırlık yüzdesi değildir. Harita etiketi ile ayrıntılı anlatımın farkı “bağlam cümlesi” ve açıklama alanlarında korunur.
İnceleme sınırları: Ses ve videolar çözümlenmedi; yazılı soru/önermeler gerçek olay veya doğru cevap sayılmaz. Görseller metin ve tablo kontrollerinde kullanıldı; bağımsız, kapsamlı görsel kodlama yapılmadı. İnsan kodlayıcı uyumu henüz ölçülmedi.
Kontrol kaynakları ve kullanım sınırları
Sayfa sayfa tarama günlüğü
Her sayfanın kapsamı ve seçilen unsurları. Sıfır kayıt, o sayfanın atlandığı anlamına gelmez.
Seçilen kitabın sonuçları
Üç setin A1, A2, B1 ve B2 düzeyleri aşağıda karşılaştırılabilir. On iki kitabın inceleme taslakları tamamlandı; insan kodlayıcı değerlendirmesi bekleniyor.
1. Hangi kültürel unsurlar var?
Seçilen unsurlar; Türkiye ve diğer Türk devletlerinin coğrafyası, adlandırılmış yemekler, tarihî olay/yapılar, sanatçılar, eserler ve belirli kültürel uygulamalardır. Ortak kodlanan unsurlar aşağıda listelenir; TR ve Akraba kayıtları karşılaştırmanın diğer iki alanını oluşturur.
2. A1–B2 dağılımı nasıl?
Altın Köprü A1–B2 ve Yesevi Türkçe A1–B2 aşağıdadır. Bu iki setin A1–B2 düzeyleri ve Yedi İklim A1–B2 incelemeye sunuldu; On iki kitap inceleme taslağı olarak sunulmuştur. Kitap uzunluğu, etkinlik biçimi ve adlandırma ayrıntısı farkları dikkate alınmalıdır; sayılar doğrudan öğretim derinliği değildir.
| Kitap | İçerik sayfası | Farklı unsur | Sayfa–unsur | Durum |
|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü A1 | 98 | 141 | 221 | Onaylanan sürüm |
| Altın Köprü A2 | 96 | 144 | 185 | İncelemeye sunuldu |
| Altın Köprü B1 | 96 | 129 | 167 | İncelemeye sunuldu |
| Altın Köprü B2 | 96 | 275 | 346 | İncelemeye sunuldu |
| Yesevi Türkçe A1 | 189 | 103 | 275 | İncelemeye sunuldu |
| Yesevi Türkçe A2 | 179 | 128 | 229 | İncelemeye sunuldu |
| Yesevi Türkçe B1 | 158 | 261 | 457 | İncelemeye sunuldu |
| Yesevi Türkçe B2 | 162 | 170 | 268 | İncelemeye sunuldu |
| Yedi İklim Türkçe A1 | 166 | 159 | 278 | İncelemeye sunuldu |
| Yedi İklim Türkçe A2 | 162 | 287 | 443 | İncelemeye sunuldu |
| Yedi İklim Türkçe B1 | 160 | 249 | 365 | İncelemeye sunuldu |
| Yedi İklim Türkçe B2 | 172 | 225 | 327 | Yeni inceleme |
3. Hangi kategoriler baskın?
Kategori dağılımı yükleniyor…
4. Setler arasında ne tür farklılıklar var?
A1 düzeyinde üç set aynı on kategoriyle incelendi. Aşağıdaki sayfa–unsur sayıları adlandırma sıklığını gösterir; ortak kültürün açık öğretimi, öğretim süresi veya başarı ölçüsü değildir. İçerik uzunluğu ile harita/kurum listelerinin etkisini ayırmak için coğrafya dışındaki kayıtlar da verilmiştir.
| Kitap | İçerik sayfası | TR | Ortak | Akraba | 100 içerik sayfasında Ortak | Coğrafya hariç TR / Ortak / Akraba |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü A1 | 98 | 197 | 10 | 14 | 10.2 | 66 / 10 / 1 |
| Yesevi Türkçe A1 | 189 | 78 | 25 | 172 | 13.2 | 48 / 21 / 40 |
| Yedi İklim Türkçe A1 | 166 | 236 | 41 | 1 | 24.7 | 113 / 40 / 0 |
Yedi İklim A1’de TR (236/278), Yesevi A1’de Akraba (172/275) kayıtları öndedir. Ortaklık dış kaynakla desteklenmiş olabilir; Yedi İklim s.152 kervancılık ve kervansaray anlatısı Türkistan–Anadolu aktarımını açıkça belirtir. Tek düzeydeki bu farkı bölgesel veya küresel üretimin nedensel etkisi olarak yorumlamak için yeterli veri yoktur.
| Kitap | İçerik sayfası | TR | Ortak | Akraba | 100 içerik sayfasında Ortak | Coğrafya hariç TR / Ortak / Akraba |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü A2 | 96 | 162 | 16 | 7 | 16.7 | 110 / 12 / 4 |
| Yesevi Türkçe A2 | 179 | 122 | 18 | 89 | 10.1 | 47 / 17 / 30 |
| Yedi İklim Türkçe A2 | 162 | 419 | 23 | 1 | 14.2 | 263 / 23 / 0 |
A2’de de üç set aynı kategori çerçevesiyle karşılaştırılır. Yedi İklim A2’de Ortak kodlar bu turda dış kültür ilişkisi kaynaklarıyla değerlendirildi; kitabın aynı tanıkta ortak kültürü açıkça öğrettiği varsayılmadı. Türkiye ile Özbekistan’ın aynı futbol haberinde geçmesi ortak kültür sayılmadı. Ürün çeşitleri, televizyon programları ve kurum adları adlandırma sayısını artırır. Sayfa uzunluğu ve coğrafya hariç dağılım birlikte değerlendirilmelidir; üretim yöneliminin nedensel etkisi bu tablodan çıkarılamaz.
| Kitap | İçerik sayfası | TR | Ortak | Akraba | 100 içerik sayfasında Ortak | Coğrafya hariç TR / Ortak / Akraba |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü B1 | 96 | 133 | 18 | 16 | 18.8 | 97 / 15 / 10 |
| Yesevi Türkçe B1 | 158 | 160 | 107 | 190 | 67.7 | 81 / 96 / 106 |
| Yedi İklim Türkçe B1 | 160 | 333 | 31 | 1 | 19.4 | 234 / 29 / 0 |
B1 düzeyinde üç set aynı on kategoriyle karşılaştırılır. Yedi İklim B1’de TR 333, Ortak 31, Akraba 1 sayfa–unsur kaydı vardır. Nevruz (s.135) ve Hıdırellez (s.140) anlatıları farklı Türk topluluklarını açıkça ilişkilendirir; diğer Ortak kayıtlar aynı tanıkta açık ortaklık öğretimi sayılmaz. Şiir künyeleri, film afişleri, kurum adları ve düğünün adlandırılmış alt uygulamaları kayıt sayısını artırır. Yesevi B1’de eser–uyarlama ve yazıt grubu–tek yazıt ayrımları da adlandırma ayrıntısını etkiler. İçerik sayfası ve coğrafya hariç dağılım birlikte okunmalı; bu sayılardan öğretim derinliği veya bölgesel–küresel üretimin nedensel etkisi çıkarılmamalıdır.
| Kitap | İçerik sayfası | TR | Ortak | Akraba | 100 içerik sayfasında Ortak | Coğrafya hariç TR / Ortak / Akraba |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Altın Köprü B2 | 96 | 308 | 28 | 10 | 29.2 | 256 / 26 / 4 |
| Yesevi Türkçe B2 | 162 | 117 | 52 | 99 | 32.1 | 84 / 48 / 70 |
| Yedi İklim Türkçe B2 | 172 | 304 | 20 | 3 | 11.6 | 224 / 20 / 2 |
B2 düzeyinde üç setin sayfa–unsur kayıtları aynı kategori çerçevesinde karşılaştırılır. Yedi İklim B2’de TR 304, Ortak 20, Akraba 3 kayıt vardır. Bu kitaptaki Ortak kodlar dış kaynakla belirlenmiştir; aynı tanıkta iki Türk topluluğu arasında açık ortaklık öğretimi varsayılmaz. Yesevi B2’de çalgı karşılaştırmaları, tay-tay töreni ve Pehlivan Keçel açık ortaklık anlatılarıdır. Yedi İklim B2’de atasözleri, oya motifleri, adlandırılmış kurumlar ve misafirlik alt uygulamaları sayımı etkiler. Coğrafya dışındaki kayıtlar ve 100 içerik sayfası ölçüsü birlikte okunmalıdır. A1–B2 taraması tamamlanmış olsa da bu sayılar öğretim derinliği, başarı veya bölgesel–küresel üretimin nedensel etkisi değildir.
Yesevi B2 için inceleme notu: Gagavuz ve Irak Türkmen tiyatroları Akraba koduna açık topluluk temsiliyle alındı. Bekmambetov filmlerinde aynı kod, kitabın sanatçı üzerinden kurduğu temsile ilişkindir; Rus/ABD yapım ülkelerini veya film temalarını Türk kültürü olarak değiştirmez. Bu sınıflandırma sınırları insan incelemesine açıktır. Afife Jale’nin ilk sahne tarihi ve Karagöz’ün köken anlatısı için kaynak farkları bulgu açıklamalarında gösterilir.
5. Türkiye merkezli mi, ortak kültür alanına mı açık?
Farklı unsur görünümünde aynı ad, sayfanın bağlamına göre birden fazla kültür coğrafyasında bulunabilir. Bu durumda kod sütunları toplandığında genel tekil toplam aşılabilir.
Kültür coğrafyası dağılımı yükleniyor…
Kültürel unsurlar tablosu
Her satırda seçilen kelime/ifade, kitap tanığı, kategori, kültür coğrafyası, kontrol yeri ve seçim gerekçesi birlikte yer alır. “Sayfa sayısı” sütunu unsurun bulunduğu kaynak sayfa numarasını gösterir; PDF ve basılı numara bu kitapta aynıdır.
Tablo, kaynak cümleleri, eleme notları, sonuçlar ve indirmeler seçtiğiniz kitaba aittir. Kitap değişince diğer filtreler temizlenir.
Dar ekranda tabloyu yatay kaydırabilirsiniz. Kelime sütunu sabit kalır. Birden fazla kaynak cümlesini ve kontrol notlarını satır içinde açabilirsiniz.
| Kelime / ifade | Kitap adı | Düzey | Sayfa sayısı Kaynak sayfa no. | Bağlam cümlesi | Kültür kategorisi | Kültür coğrafyası | Kontrol yeri | Açıklama |
|---|
Kaynak sayfanın bütün cümlelerini incele
Elendi / daraltıldı: gerekçeleri incele
Seçilen kitabın tam sayfa okumasında elenen veya kültür bağı/kimliği kesinleşmediği için sayıma alınmayan adaylar. Her sayfaya ait bütün cümleler kaynak gezgininde görülebilir.
Seçilen kitabın eleme ve inceleme adayları